اندازه‌اى قضاوت كرد . طبيعى است كه چگونگى نقلها نيز اهميت دارد . اما تا آنجا كه به ابن هشام مربوط مىشود ، بايد گفت ، بر خلاف اين تصور كه ابن هشام مواردى را كه در سيرهء ابن اسحاق منطبق با گرايش شيعى بوده ، حذف كرده ، وى آنچه را كه ابن اسحاق دربارهء امير مؤمنان ( ع ) غفلت كرده و نياورده ، به روايت خود آورده است . اين موارد گرچه اندك است ، اما به هر روى ، حريت ابن هشام را مىرساند . البته نبايد اين موارد را ، كه برخى از آنها مانند مورد 39 بسيار با اهميت است ، دليلى بر تشيّع ابن هشام دانست ، بلكه اين مسأله تنها واقع‌نگرى محدود او را در چارچوب معيارهاى تاريخى آن روزگار نشان مىدهد . احترام وى به ارزشهاى اخلاقى ، در حذف آنچه شنيع و ركيك است ، چندان بىپايه و اساس نبوده و با توجه به گرايش سنى وى ، تا اندازه‌اى قابل توجيه است . شايد تنها چيزى كه قابل انتقاد است ، حذف نام عثمان از خبر ساختن مسجد و درگيرى وى با عمار است . اهميت عثمان نزد يك سنى اصول‌گرا و سخت گير ، از اهميت اين نكته مىكاهد . چه ، ديگران هم فراوان چنين مىكنند و ظلم بالسويه عين عدل است ! مورخان منصف مىدانند كه مشكلات عثمان بيش از آن است كه با اين حذفها بتوان آنها را پنهان كرد ! اگر ابن اسحاق را يك شيعهء عراقى بدانيم ، مىتوانيم تعبيرهاى محبت آميز او ( مانند « رضوان الله عليه » ) نسبت به امام على ( ع ) را درك كنيم . ممكن است اين موارد ، از ابن هشام يا از كاتبان نسخ كتاب او باشد . شايد محبت ابن اسحاق به اهل بيت ( ع ) سبب شده كه در دورهء امويان ، روابطش با امام باقر ( ع ) گرم باشد ؛ به طورى كه در كتابش ، چندين خبر از آن حضرت نقل كرده است ( 1 / 224 ، 240 ، 626 ، 676 ؛ 2 / 428 - 430 ، 497 ) . در عين حال شيعى عراقى نمىتواند با عثمان چندان ميانه‌اى داشته باشد . از سوى ديگر مواردى كه وى در آنجا از عثمان ياد كرده ، فضيلتى براى عثمان نيست ، جز آنچه در بارهء كمك او در جنگ تبوك آورده است ( 2 / 518 ) . وى حتى از نفى ابوذر توسط عثمان ، به صراحت ياد كرده است ( 2 / 524 ) . نكته دوم : در اين باره است كه ابن هشام با تهذيب خود ، چه بر سر سيرهء ابن اسحاق آورده است ؟ نخستين تصريح در اين باره ، سخن خود ابن هشام در مقدمهء كتاب سيره است . وى در مقدمهء خود به چند مورد حذف ، از كتاب ابن اسحاق ( 1 / 4 ) اشاره مىكند : 1 . حذف كتاب المبتدأ در تاريخ انبيا و اختصار مباحث مربوط به آباء و اجداد پيامبر ( ص ) و اخبار جاهليت ؛